|
Dinsdag 11 september 2001 was de dag van de aanslagen in de VS.
Gekaapte vliegtuigen boorden zich in de torens van het World Trade
Centre in New York en het Pentagon in Washington.
Onmiddellijk kwam in de Nederlandse media een stroom van discussies
op gang over oorzaken en mogelijke gevolgen van de aanslag. De impact
van deze ramp is groot, ook vanuit het gezichtspunt van cultuur
en ontwikkeling.
In het cultureel spanningsveld rondom de aanslagen concentreert
de discussie zich rond een aantal kernvragen. Is de haat van islamitische
groeperingen jegens de VS verklaarbaar? Bedreigt polarisatie - de
vorming van tegenstellingen in plaats van overeenkomsten - onze
pluriforme cultuur? Staat de vrijheid van meningsuiting onder druk,
of is er juist te veel ruimte voor extremistische uitlatingen?
Haat jegens VS gevoed door globaliseringspolitiek?
Polarisatie door identificatie met eigen tradities?
Vrijheid van meningsuiting onder druk?
'Wij' en 'zij' in Nederland
Pluriformiteit in gevaar?
Links
Haat jegens VS gevoed door globaliseringspolitiek?
Volgens de woordvoerster van de Israelische/Palestijnse dialoog
is de haat van islamitische groeperingen jegens de VS het gevolg
van Amerikaanse arrogantie. Met vele anderen betoogt zij dat de
VS voor de rest van de wereld de agenda hebben willen bepalen. Naar
mening van deze critici hebben de VS zich met hun 'economisch imperialisme'
schijnheilig gedragen. De natie die zich opwerpt als bakermat van
de vrijheid springt elders in de wereld opportunistisch met waarden
als democratie en mensenrechten om. Zo hebben ze uit eigenbelang
dictatoriale regimes met militaire steun aan de macht geholpen en
gehouden. De Noord-Amerikaanse steun aan Israël zou daar een voorbeeld
van zijn.
Volkskrant-journalisten
Pieter Hilhorst en Hans Wansink betogen dat islamitische groeperingen
zich door die globaliseringspolitiek aan hun eigen religie en tradities
hebben vastgeklampt. Het fundamentalisme is ontstaan uit machteloosheid.
Woede over het gebrek aan toegang tot geldmiddelen en politieke
processen op het eigen grondgebied leidde tot reactionaire bewegingen.
Dit zou de achtergrond zijn van een 'jihad tegen McWorld.'
Polarisatie door identificatie met eigen
tradities?
In tijden van onzekerheid en machteloosheid omarmt men eigen gewoontes.
Journaliste Janny Groen signaleert dit ook in de Noord-Amerikaanse
reactie op de ramp. Ze wijst onder meer op het massale eerbetoon
aan de nationale vlag, het ten gehore brengen van volksliederen,
en het scanderen van de naam van de natie tijdens herdenkingsdiensten.
President George W. Bush benadrukte dat de komende vergelding niet
tegen de islam gericht zou zijn, maar tegen terroristen. Desalniettemin
zeggen Nederlandse moslimjongeren in een gesprek met premier Kok
zich buitenspel gezet te voelen door Bush' terminologie: het gebruik
van 'wij en zij', 'westerse beschaving versus barbarij' en 'goed
tegen kwaad'. GroenLinks-kamerlid Mohamed Rabbae betoogt bovendien
dat in deze zienswijze vrijheid en democratie als westers worden
gemonopoliseerd.
Bush waarschuwde 'wie niet met ons is, is tegen ons'. De Civil
Coalition, een zestigtal Nederlandse organisaties die oproept
tot een vredesmanifestatie, klaagt dat deze 'Koude-Oorlogretoriek'
tegenstellingen onnodig verscherpt. De wereld telt zo'n tienduizend
culturele gemeenschappen. Die kunnen niet in twee categorieën worden
ondergebracht.
Vrijheid van meningsuiting onder druk?
Het 'wij/zij'-denken in de discussie rond de aanslagen maakt tegengeluiden
'verdacht'. Uitlatingen worden gecensureerd uit angst in het 'verkeerde'
kamp te worden ingedeeld. Videobeelden die het persbureau Associated
Press maakte van feestende Palestijnen zouden door de Palestijnse
politie in beslag zijn genomen. Afghanistan zette niet lang na de
aanslag de CNN-ploeg
het land uit. De Duitse componist Karlheinz
Stockhausen werd aan de schandpaal genageld toen hij de aanslag
in een metaforische bespiegeling 'het grootste kunstwerk aller tijden'
noemde. Zijn concerten voor het Hamburger Musikfest 2001 werden
afgelast. Ook anti-globalisten
zeggen zich door de polarisatie in de hoek gedrukt te voelen. Amerikaanse
groeperingen van deze beweging melden bang te zijn voor medestanders
van terroristen te worden aangezien.
'Wij' en 'zij' in Nederland
Ook in Nederland staat vrijheid van meningsuiting onder druk. In
enquêtes onder Nederlandse moslims heeft een flink deel van de ondervraagden
'een beetje tot volledig begrip' voor de terreurdaad. Autochtone
Nederlanders reageren furieus. Cultureel antropoloog Hans Werdmölder
relativeert de uitkomst. 'Begrip' betekent geen 'goedkeuring'. Robbert
Bodegraven, hoofdredacteur van het multiculturele weekblad Contrast,
wijst er op dat veel immigranten zich door Arabische nieuwszenders
laten informeren. Dat verklaart het verschil in opvattingen over
de aanslag. Toch vraagt de PvdA aan minister Korthals van justitie
te onderzoeken of het wetboek van strafrecht voldoende mogelijkheden
biedt 'moslimextremistische' uitlatingen aan te pakken.
Een uitzending van de Nederlandse Moslim Omroep (NMO)
een paar dagen na de aanslag wekt eveneens de woede van autochtone
Nederlanders. Het programma begint met een Koranvers waarin ongelovigen
'brandstof voor het vuur' worden genoemd. De NMO-directeur biedt
zijn verontschuldigingen aan. Het betrof hier een herhaling van
een eerdere uitzending. De week erna zegt 63 procent van de Nederlanders
in een NIPO/Volkskrant-enquête dat moslims die de aanslagen goedkeuren
het land uit moeten.
Pluriformiteit in gevaar?
Het respect voor culturele pluriformiteit heeft zwaar te lijden
van het 'wij/zij' denken. Niet alleen in de VS zijn Arabieren slachtoffer
geworden van agressie. Zo verscheen in digitale nieuwsgroepen de
oproep om een cyberoorlog te beginnen tegen islamitisch georiënteerde
sites. Hackers kraakten sites als Afghan News Network. In reactie
hierop vroeg de Duitse hackerclub Chaos Computer Club (CCC)
haar leden geen websites van islamitische landen aan te vallen.
Ze herinnert aan de Infopeace-Declaration uit 1999 waarin verschillende
hacker-groeperingen beloofden hacken niet als oorlogsmiddel te gebruiken.
Ook in Nederland zijn moslims de dupe van pesterijen. Vanaf het
moment van de aanslag zijn er haast iedere dag vernielingen toegebracht
aan moskeeën en islamitische scholen. Toch blijkt het aantal klachten
bij de meldpunten voor rassendiscriminatie niet toegenomen.
Links
Dossiers dagbladen
Aanslag
op Amerika, de Volkskrant
Aanslagen
VS, Reformatorisch dagblad
Aanslagen
VS, Nederlands dagblad
Aanval
op Amerika, Nrc Handelsblad
Aanval
op VS, Trouw
Amerika
onder vuur, het Parool
Terreur
in de VS, Algemeen Dagblad
Ministerie
van Buitenlandse zaken
UN
fighting terrorism
UN
Afghanistan humanitarian crisis
Overige bronnen
Civil
Coalition
Wereldcrisis
Associated
Press
Karlheinz
Stockhausen
Globalisation
Guide
Contrast
Nederlandse
Moslim Omroep
Computer
Chaos Club
|