De taalbeweging vervulde in 1952 de rol van platform waarop het Bengalese nationalisme van de grond kon komen. De Bengalen werden onafhankelijk in 1971.

1952: de taalbeweging
India en Pakistan werden onafhankelijke landen toen de Britten zich in 1947 uit India terugtrokken. Pakistan bestond toen uit twee delen: West-Pakistan, dat nu bekend staat als Pakistan en Oost-Pakistan, nu Bangladesh. Pakistan ontstond uit deze twee gebieden waarin moslims de meerderheid vormden. Het grootste deel van de bevolking woonde in het oostelijk deel van het land en Bengaals was de overheersende taal. Maar de centrale overheid van Pakistan negeerde de eis om Bengaals als de officiële taal te erkennen en koos in plaats hiervan voor het Urdu. Op 11 maart 1948 ontstond een massale beweging om het Bengaals als de officiële taal te laten erkennen. Op 21 februari 1952 bereikte de beweging haar climax. Op deze dag hadden studenten een staking uitgeroepen. Ze gingen de straat op, daagden het gezag uit en probeerden in de buurt te komen van het parlement van Oost-Bengalen om de leden hun eisen voor te leggen. De politie opende het vuur op de campus van de universiteit van Dhaka waar de studenten vreedzaam demonstreerden. Een aantal mensen, waaronder studenten, vonden de dood bij deze beschietingen. Het nieuws hierover sloeg overal in het land in als een bom. De volgende dag was er een landelijke staking die vergezeld ging van protesten en demonstraties. De politie opende weer het vuur. Degenen die de dood vonden bij de beschietingen van de politie werden vereerd als taalmartelaars. Dit waren onder andere Salam, Rafique, Barkat en Jabbar.

1971: een nieuw land ontstaat
Na de Britse koloniale periode kreeg Bangladesh (voormalig Oost-Pakistan) opnieuw te maken met een koloniale onderwerping, maar nu door Pakistaanse heersers. Vanaf de zelfstandigheid in 1947 weigerden de Pakistaanse overheersers het Bengalese volk gelijke kansen te geven. De Bengalese gemeenschap was zich terdege bewust van dit eenzijdige beleid en ging over tot het organiseren van het volk. De taalbeweging van 1952 is van grote invloed geweest op het nationalisme. De Bengalese gemeenschap voelde de noodzaak van een eigen onafhankelijk gebied. Als gevolg hiervan verwierf in 1970 de Awamiliga van de populairste Bengaalse politieke leider sjeik Mujib ur-Rahman de meerderheid bij de verkiezingen voor het nationale parlement. Maar Pakistan had al een blauwdruk klaarliggen om de landelijke macht te heroveren. In de nacht van 25 maart 1971 begon het Pakistaanse leger een volkerenmoord en werd sjeik Mujib ur-Rahman gearresteerd. Als reactie hierop begon het volk van Bengalen een strategische volksguerilla tegen de goed georganiseerde legermacht. Massale steun van het volk vormde de voornaamste drijfveer voor de vrijheidsstrijders in hun gevecht tegen het wrede leger. Hoewel een aantal grootmachten, zoals de V.S. en China hun steun verleenden aan het leger van Pakistan, verwierf het volk van Bangladesh massale steun van over de hele wereld. De popzanger George Harrison gaf samen met pandit Ravi Shankar een concert voor wereldwijde steun aan de Bengalezen. Na een bevrijdingsoorlog van negen maanden en nadat miljoenen levens waren opgeofferd, werd op 16 december 1971 een nieuw land geboren onder de naam Bangladesh.

Internationale moedertaaldag
Voor het eerst werd een land gevormd op basis van zijn taal en cultuur. Omdat deze heroïsche opoffering voor de moedertaal nog nooit eerder was voorgekomen, riep de UNESCO 21 februari uit tot internationale moedertaaldag.

By : Suborna Camellia and Abu Ahasan