1. Waarom is Synthetic Reality
zo bijzonder?
Ten eerste omdat het een spontaan project is, op initiatief van
kunstenaars zelf. De kunstenaars kenden elkaar heel goed, we hadden in het
verleden samen
geëxposeerd. Bovendien is Synthetic Reality de eerste grootschalige
expositie van media- en videoinstallaties van dit soort in China. En dan
in het bijzonder één die georganiseerd is door kunstenaars
zelf, niet door galeriehouders of curatoren van musea. Wat er ook bijzonder
aan is, is de internationale samenwerking, in ieder geval in economische
zin - het project is gesubsidieerd door het Nederlandse Prins Claus Fonds.
2. Waarom een videokunstexpositie in Beijing?
De achtergrond van dit project is dat er in China heel weinig exposities
zijn. Al deze kunstenaars zijn zeer actief in de internationale kunstwereld,
in Europa, in Amerika, maar hun werk is nooit in China te zien. Met deze
expositie hebben we alle kunstenaars de mogelijkheid gegeven thuis te exposeren,
en hun werk aan een lokaal publiek te tonen.
Je kunt niet altijd alleen maar kunst maken voor de export. Je maakt het,
stuurt het ver weg en creëert het voor een doelgroep op afstand. Het
is net als de oude koloniale structuur sinds de 17e eeuw. Alleen maar exporteren.
Vanuit dit uitgangspunt wilden we de werkelijkheid een heel klein beetje
veranderen. We wilden een tentoonstelling maken, en toen werd het een videokunstexpositie.
3. Wat is er mis met kunst maken voor de export?
Als je alleen maar kunst maakt om het vervolgens te exporteren, dan heeft
kunst geen thuisbasis meer. De kunstenaars speculeren voor een doelgroep
op afstand: wat zij kunnen begrijpen, wat zij mooi zullen vinden, wat zij
zullen accepteren. Dat is niet echt gezond meer. Maar als het spontaan
ontstaat, dan kan het naar andere plaatsen worden vervoerd. Kunst kan ten
slotte op heel veel manieren worden geïnterpreteerd.
Export is slechts eenrichtingsverkeer, het gaat altijd van China naar het
Westen. Ik vind dat het in meerdere richtingen zou moeten gaan, en zelfs
dan zullen er nog steeds misverstanden bestaan - dat is niet te vermijden
en misschien zelfs wel constructief. Kunstwerken op een andere manier bekijken,
dat is iets wat we zouden moeten aanmoedigen, niet ontmoedigen.
4. De video en de films zijn in het Chinees. Kunnen
de kunstwerken 'vertaald' worden?
Dat is het onmogelijke van vertalen: je kunt de dialogen wel vertalen, maar
niet de context. Neem bijvoorbeeld de installatie over films (Zhang Peili
Last Words).
Zonder context, zonder de herinnering aan de films uit je jeugd, zal het
hele andere associaties oproepen, denk ik. Het is grappig, zoals je net al
zei, maar het heeft ook een andere dimensie. Hele bekende, diepgewortelde
herinneringen worden erin bespot. Het is een beetje tragikomisch.
Daarom hebben we deze expositie in China gemaakt. Omdat export altijd alleen
maar de producten exporteert, maar niet de hele context waarin de producten
gecreëerd zijn.
5. Is het onmogelijk om deze expositie in Amsterdam
te houden vanwege dat verschil in context?
Nee, dat is een beetje te beperkt. Deze expositie kan zeker in Amsterdam
plaatsvinden. Maar het is altijd zo dat een Nederlandse expositie in China
heel anders is dan een Nederlandse expositie in De Appel, om maar wat te
noemen. Maar het is een hele gezonde manier van communiceren. We hadden het
zojuist over export. Waar ik moeite mee heb als het om export gaat, is dat
het alleen maar bedoeld is voor de export. Dan is het slechts eenrichtingsverkeer,
geen communicatie in meerdere richtingen. Dat is het grote verschil. We willen
niet echt iets lokaals maken of het lokale tegen het internationale afzetten.
We willen er ook niet vanuit gaan dat wat op een plek is gemaakt alleen maar
aan publiek kan worden getoond op die locatie: dat is te beperkt, daar hebben
we geen behoefte aan.
6. Waarom hebben jullie Synthetic Reality als
thema gekozen?
We hebben het thema pas heel laat bedacht, een maand voordat de expositie
begon. Veel kunstenaars hadden hun werk al af, of in ieder geval het concept.
Het is een spontaan gemeenschappelijk uitgangspunt. We hebben de expositie
niet georkestreerd, maar slechts een algemeen onderwerp als uitgangspunt
meegegeven. Toen de expositie klaar was, zagen we dat het een samenhangend
geheel was.
Dat was ook iets wat we wilden doen, ons verzetten tegen de al te strikte
opvattingen van kunstcuratie: een concept bedenken en vervolgens alle kunstenaars
als materiaal voor dit concept gebruiken.
7. Hoe hebben de kunstenaars elkaar beïnvloed?
Hebben ze samengewerkt?
Ze wonen vrij ver bij elkaar vandaan en iedereen had zijn eigen unieke focus.
Ze doen allemaal hele verschillende dingen, maar er zijn overeenkomsten in
hun werk. Ze zijn allemaal van de generatie van de Beweging van '85 - toen
is de hedendaagse Chinese kunst ontstaan. Ze gebruiken allemaal video als
hun voornaamste artistieke taal. In deze expositie laten ze een zekere samenhang
zien. De onderwerpen van de expositie zijn spontaan in hun werk opgenomen.
Double Landscape van
Zhu Jia, bijvoorbeeld, verwijst naar de kunstmatige aard van onze leefomgeving.
En de installatie over
film suggereert dat geschiedenis een soort cinema is. Deze kunstwerken
zitten zeker op dezelfde lijn. Li Yongbin's Sun behandelt cinema tijd, in
tegenstelling tot werkelijke tijd.
8. Wat is de status van kunst in China vergeleken
met de westerse samenleving?
Kunst is nooit echt belangrijk geweest in geen enkele samenleving, denk ik.
Kunst heeft haar hoogtijdagen gehad. De hele kunstwereld is een bijverschijnsel
van andere zaken. Dat is voor iedere kunstenaar heel triest. Natuurlijk
probeert iedere kunstenaar zich daar nog steeds tegen te verzetten, en
worstelt om geen bijverschijnsel te zijn. Misschien is wel het belangrijkste
verschil dat hedendaagse kunst in China nog steeds in een ontwikkelingsfase
zit, als een adolescent in de maatschappij, terwijl in het Westen kunst
al volledig deel uitmaakt van de gevestigde orde en al helemaal geïnstitutionaliseerd
is.
9 .Kunst is niet belangrijk. Bestaat
er dan niet zoiets als 'de kracht van cultuur'?
Als cultuur niet verandert, dan is die cultuur ten dode opgeschreven, inderdaad.
En kunst is één van de drijfveren van verandering. Maar dan
hebben we het over twee verschillende dingen. In het hele politiekeconomische
stelsel is kunst niet belangrijk. In het economische tijdperk is kunst een
soort cultureel kapitaal dat nodig is voor het echte kapitaal (geld) . Het
is een bijverschijnsel van het kapitalisme. Maar voor sommige mensen, een
minderheid van de bevolking, is kunst zinvol. Het kan iets bijdragen aan
cultuurverandering. Als een vorm van kritiek op de gevestigde regels en normen
of als een ontwrichtende kracht. Dat zal ik niet ontkennen.
10. Kan kunst een bijdrage leveren aan ontwikkeling?
Ontwikkeling is geen duidelijk begrip voor mij. Betekent het vooruitgang
in materiële zin? Dat is niet zo makkelijk toepasbaar op cultuur.
Cultuur houdt niet noodzakelijk vooruitgang in. Het is gewoon, net als
het leven, iets dat groeit. Het gaat vooruit.
Dus wat betekent 'ontwikkeling' hier? Als je het vergelijkt met economische
ontwikkeling, dan ben ik van mening dat kunst zich altijd tegen die ontwikkeling
verzet. Kunst neemt een kritische, onafhankelijke houding in. Dat is altijd
zo geweest met moderne kunst, of moderniteit in westerse samenlevingen.
Als we het over 'modern' hebben, dan bestaan er twee soorten 'modern'. Enerzijds
de politieke en sociale modernisering. Anderzijds het Modernisme. Chronologisch
lopen ze parallel, maar in ideologische zin zijn ze elkaars tegenovergestelde.
Sociale modernisering veroorzaakt vervreemding en moderne kunst probeert
zich hier juist tegen te verzetten. Daarom heeft het Modernisme altijd een
heel sterk gevoel voor natuur. Voor kunstenaars is dat een bevrijding van
de moderne samenleving. Hedendaagse kunst heeft nog steeds diezelfde functie,
het probeert tegen de ontwikkeling in te gaan. Het werkt er niet mee samen.
Maar natuurlijk kun je ook altijd beweren dat juist die discussie een bijdrage
levert aan ontwikkeling.
11. Heeft de expositie de beoogde resultaten bereikt?
We wilden een tentoonstelling maken die het uitgangspunt kon zijn voor andere
exposities in de toekomst. Het was nodig om de omgeving op te zoeken waar
de kunst gemaakt is. Dat is niet iets wat je met één tentoonstelling
kunt bereiken.